Metoda projektów
O metodzie projektów
Projekt „krok po kroku”
Dokumentacja projektowa
Projekty przedmiotowe – szkoła podstawowa
Projekty przedmiotowe – gimnazjum
Projekty interdyscyplinarne
Projekt gimnazjalny

Ocenianie kształtujące w projekcie edukacyjnym

OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE W PROJEKCIE EDUKACYJNYM

Ocenianie projektu jest bardzo złożonym i trudnym zadaniem. Projekt gimnazjalny to działanie zespołowe, więc dużą trudność stanowi ocena wkładu poszczególnych uczniów we wspólne przedsięwzięcie. Jest on realizowany w dłuższym czasie niż typowe szkolne zadanie, składają się nań rozmaite aktywności uczniów. Dużą część pracy wykonują oni bez bezpośredniego nadzoru nauczyciela, dlatego dokonywanie indywidualnej oceny może być trudne i często nietrafne.

Udział ucznia w realizacji projektu oraz jego temat będzie od przyszłego roku odnotowywany na świadectwie ukończenia gimnazjum. O sposobach oceniania projektu zapisy w prawie mówią bardzo skąpo. W rozporządzeniu o ocenianiu czytamy: Kryteria oceniania zachowania ucznia gimnazjum zawarte w ocenianiu wewnątrzszkolnym uwzględniają udział ucznia w realizacji projektu edukacyjnego1. Ten zapis wskazuje jedynie na potrzebę uwzględnienia udziału ucznia w realizacji projektu, jednak nie precyzuje sposobu dokonania oceny. To zadaniem rady pedagogicznej szkoły jest ustalenie, w jaki sposób udział ucznia w realizacji projektu edukacyjnego będzie wpływać na jego ocenę zachowania. Uwzględnienie udziału ucznia w realizacji projektu przy ustalaniu oceny zachowania nie wyklucza oceniania przedmiotowego (z jednego lub kilku przedmiotów – w zależności od rodzaju projektu). Szkoła może przyjąć w swoich zasadach oceniania takie właśnie rozwiązanie.

Czy projekt będzie miał wpływ jedynie na ocenę zachowania (obligatoryjnie), czy także na przedmiotową (fakultatywnie), to zawsze należy pamiętać o pewnych uniwersalnych zasadach oceniania projektu, wynikających z istoty tej metody. Oto one:
  • Powinniśmy oceniać nie tylko efekt końcowy realizacji projektu (co byłoby zapewne łatwiejsze), lecz także cały proces.
  • W projekcie oceniamy to, co jest ważne, a nie tylko to, co łatwo ocenić (dotyczy to zarówno wiedzy, jak i umiejętności).
  • Uczniowie przed przystąpieniem do pracy powinni znać kryteria oceny – wiedzieć, co jest istotne i będzie brane pod uwagę przy ocenie. Najlepiej, gdyby uczestniczyli w opracowywaniu tych kryteriów.
  • W projekcie powinno być też miejsce na samoocenę i ocenę społeczną (koleżeńską) uczniów.

Informacja o wynikach oceniania może być przekazana uczniom w formie oceny cyfrowej, za pomocą punktów, symboli lub w inny sposób. Zawsze jednak powinna jej towarzyszyć werbalnie wyrażona przez nauczyciela wyczerpująca informacja zwrotna.

Oceniając pracę uczniów nad projektem edukacyjnym, warto odejść od typowego oceniania za pomocą stopni szkolnych. Ocenianie powinno mieć przede wszystkim charakter kształtujący. Może to być rozmowa z uczniami, w której nauczyciel zauważa to, co zespół realizujący projekt zrobił dobrze, wskazuje, co można by zrobić inaczej lub lepiej i w jaki sposób. Rozmowa ta może rozpocząć się od samooceny uczniowskiej, czyli na przykład od odpowiedzi uczniów na pytania:
  • Z czego w swojej dotychczasowej pracy jesteście zadowoleni? Co Wam już udało się zrobić?
  • Co Wam się podoba w Waszej dotychczasowej współpracy? Czy udało się Wam włączyć wszystkich do pracy zespołu? Co możecie zrobić inaczej, aby w czynny sposób projekt realizowali wszyscy członkowie zespołu?
  • Z którym zadaniem są największe trudności? Co można zrobić, aby je pokonać? Co można by zrobić inaczej?

Taka samoocena może pomóc uczniom poprawić dalszą pracę i pozytywnie wpłynąć na jej efekty. Nauczyciel na bieżąco ocenia pracę zespołu, dając mu informację zwrotną pomagającą uczniom w przyszłości wykonać projekty jeszcze lepiej. 2

Warto uświadamiać uczniom, że ta uczciwa i pomocna informacja zwrotna jest najważniejsza, gdyż stanowi swego rodzaju drogowskaz do dalszych działań i rozwoju. Przy każdym projekcie konieczna jest wspólna refleksja uczniów nad tym, co się wydarzyło podczas jego realizacji, czego się dowiedzieli i nauczyli, co było dla nich łatwe, a co trudne, jak pokonywali bariery, jak im się razem pracowało, co w przyszłości powinni zmienić na lepsze itp. To ma także znaczenie motywujące uczniów do dalszej nauki. Nie chodzi tu wyłącznie o motywowanie za pomocą oceny wyrażonej stopniem, ale o okoliczności jej formułowania. Motywująca bowiem jest taka ocena, która dostarcza konkretnych informacji o tym, co umie, a co powinien poprawić, a więc ma charakter wspierający. Natomiast włączanie uczniów do oceniania pozwala im rozwijać ważną umiejętność autorefleksji, świadomości tego, jak przebiega ich własny proces uczenia się (co go wspiera, a co utrudnia). Przybliża ich to do umiejętności planowania własnego procesu uczenia się i do brania za niego współodpowiedzialności.

Oto kilka przykładowych narzędzi, które można wykorzystać w procesie oceniania projektu, modyfikując je w razie potrzeby. Dotyczą one indywidualnej refleksji ucznia zarówno nad własną pracą, jak i pracą zespołu projektowego. Jest też przykład arkusza całościowej oceny realizacji projektu.


KARTA SAMOOCENY UCZNIA 3 Pobierz plik


Imię i nazwisko: ..............................................

Zastanów się nad swoim udziałem w projekcie i dokonaj samooceny, stawiając krzyżyk w odpowiedniej rubryce.

Co oceniam? Radzę sobie świetnie Radzę sobie dobrze Muszę nad tym popracować
Aktywność
Pomysłowość
Staranność
Samodzielność
Pomoc innym
Współpraca w grupie
Wywiązywanie się z przydzielonych zadań


KARTA OCENY PRACY W GRUPIE 4Pobierz plik


Oceń pracę w swoje grupie.

Całkowicie się zgadzam Raczej się zgadzam Częściowo się zgadzam Raczej się nie zgadzam Całkowicie się nie zgadzam
Moja grupa
Miała jasne cele
Dążyła do realizacji celów
Podejmowała decyzje, biorąc pod uwagę zdanie wszystkich
Członkowie mojej grupy
Słuchali siebie nawzajem
Pomagali sobie nawzajem
Szanowali odmienne punkty widzenia
Wszyscy byli zaangażowani w pracę


ANKIETA DLA UCZNIA 5 Pobierz plik


Jak oceniasz swój udział w projekcie? W każdym punkcie zaznacz (podkreśl) jedno z wymienionych zdań.

1. Pewność siebie.
Byłem z siebie zadowolony.
Czułem się dość pewnie i bezpiecznie.
Nie potrafię tego ocenić.
Nie czułem się zbyt pewnie.
Czułem, że jestem do niczego, zły albo głupi.

2. Zaangażowanie.
Cały czas czułem się pełen energii i zajęty.
Przez większość czasu czułem się pełen energii i zajęty.
Nie potrafię tego ocenić.
Nie wkładałem zbyt wiele energii w pracę.
Czułem się bezsilny i ospały albo niespokojny i napięty.

3. Samodzielność.
Wiele razy decydowałem o sobie i czułem się odpowiedzialny za swój wybór.
Czasem decydowałem o sobie i czułem się trochę odpowiedzialny.
Nie potrafię tego ocenić.
Dałem się prowadzić innym osobom, nie wkładałem w realizację projektu zbyt wiele własnej woli.
Cały czas czułem się kontrolowany i sterowany. Wcale nie miałem poczucia odpowiedzialności za to, co robię.

4. Współpraca.
Czułem, że należę do grupy, że jestem w pełni akceptowany.
Czułem się w grupie raczej dobrze.
Nie potrafię tego ocenić.
Nie czułem się w pełni akceptowany przez kolegów i koleżanki.
Czułem się odrzucony przez grupę.

5. Świadomość uczenia się.
Przez cały czas realizacji projektu byłem skupiony na zadaniach i zaangażowany.
Przez większą część projektu byłem skupiony i zaangażowany.
Nie potrafię tego ocenić.
Często czułem znudzenie i rzadko angażowałem się w realizację projektu.
Nie angażowałem się i cały czas się nudziłem.


ARKUSZ OCENY REALIZACJI PROJEKTU ZESPOŁOWEGO 6Pobierz plik


Zespół projektowy: ......................

Temat projektu: ......................

Etapy realizacji projektu Kryteria, czyli co będzie oceniane Bardzo dobrze Zadowa-lająco Słabo
Wybór i formułowanie tematu projektu
  • Precyzyjne sformułowanie tematu/problemu,
  • Jasne określenie celów projektu.
Planowanie działań
  • Rozsądny i sprawiedliwy podział zadań,
  • Realistycznie określone terminy – harmonogram pracy,
  • Analiza i wykorzystanie własnych zasobów (ludzie, sprzęt, finanse, itp.),
  • Poszukiwanie sojuszników.
Gromadzenie i opracowywanie materiałów
  • Różnorodność źródeł informacji,
  • Selekcja informacji,
  • Przetwarzanie informacji.
Realizacja działań i ich efekty
  • Wywiązywanie się z przydzielonych zadań,
  • Twórcze rozwiązywanie problemów,
  • Terminowa realizacja poszczególnych etapów projektu,
  • Osiąganie zamierzonych efektów,
  • Public relations, czyli dobry PR projektu.
Prezentacja
  • Dostosowanie formy prezentacji do tematu projektu,
  • Wartość merytoryczna,
  • Wykorzystanie czasu prezentacji,
  • Scenografia/oprawa graficzna,
  • Atrakcyjność przekazu, zainteresowanie odbiorców.
Praca w zespole
  • Udzielanie sobie wzajemnie informacji,
  • Wzajemne słuchanie się,
  • Podejmowanie decyzji w sprawie grupy,
  • Rozwiązywanie konfliktów,
  • Zaangażowanie innych w pracę.



Małgorzata Wojnarowska

------
1 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 sierpnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. nr 156, poz. 1046).
2 Strzemieczny J., Jak zorganizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne. Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów i nauczycieli opiekunów, ORE, 2010, s. 51.
3 Opracowanie własne.
4 Jak oceniać uczniów (KOSS), http://www.ceo.org.pl/portal/b_koss_materialy_edukacyjne (dostęp 25.09.2011).
5 Opracowano na podstawie: Sterna D., Ocenianie kształtujące w praktyce, CEO, Warszawa 2008, s. 116.
6 Opracowanie własne.
 
Copyright by Wydawnictwo Nowa Era Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone